DUQ Yawrupa Parlamentining Uyghur we Tibet heqidiki qararigha minetarliqini bilduridu

Yawrupa Parlamenti 2009-yili 11-ayning 26-küni, (yerim saat ilgiri) Strassbourgda mexsus qarar maqullap, Uyghur we Tibetliklerge berilgen ölüm jazasini emeldin qaldurush, we Xitay hokumitini az sanliq milletlerning heq-hoquqlirigha hormet qilishqa chaqirdi.
Yawrupa Parlamentining bu qarari Xitay hokumitining Sherqiy Turkistanda elip barghan 5-Iyul qanliq qirghinchiliqidin kiyin chiqirighan tarixi ehmiyetke ige bir qarar bulup hisaplinidu.

5-Iyul weqesidin kiyin, 8-ayda DUQ muawin reisi Esqerjan bash katip Dolqun Eysalardin teshkil tapqan DUQ heyiti Yawrupa parlamentini ziyaret qilip, 5-Iyul qirghinchiliqi heqide melumat berdi.

2009-yili 9-ayning beshida DUQ reisi Rabiye xanim bashchiliqida muawin reisi Esqerjan, Omer Qanat, bash katip Dolqun Eysalardin teshkil tapqan DUQ wekiller ömigi Yawrupa Parlamentida ziyaret elip bardi. Ziyaret jeryanida Rabiye xanim Yawrupa Parlamenti Kishlik Hoquq Komititida mexsus dokilat berip, Yawrupa Parlamenti ezalirining zor hisdashliqini qozghighan idi. Bir hepte dawam qilghan bu ziyaret jeryanida Yawrupa Parlamentining herqaysi komititliri, herqaysi siyasi gruplarning rehberliri bilen ayrim-ayrim uchrushup, ularni heqiqi ehwallardin xewerdar qilip, Yawrupa Parlamentining Uyghur mesilisige jiddi muamile qilishni telep qilghan idi.

Xitay hokumitining 10-ayda atalmish uchuq sot echip, 11 neper Uyghurgha arqa-arqidin olum jazasigha hokum qilghanliqi, bulardin 9 kishining etip olturulgenligi, shundaqla 11-ayning kirishi bilen 100 kunlik qatiq zerbe berish herkiti qozghighanliqi we bu wehshilike dunyaning sukutte turghanliqi kishni intayin epsuslanduridighan bir hadise idi.

Bu munasiwet bilen reis Rabiye xanimning telimati bilen bash katip Dolqun Eysa 11-ayning beshida Yawrupa parlamentigha berip, Wakaletsiz Milletler teshkilati bilen birge Yawrupa Parlamentida bir-qatar paaliyetlerni elip berip, herqaysi siyasi gruplar, herqasi komititlar bilen ayrim-ayrim korushup, Yawrupa Parlamentining Uyghurlar heqide jiddi bir qarar chiqirishni we Xitay hokumitning bu qirghinchiliqlarni toxtutushi uchun jiddi besim qilishini telep qildi.

DUQ Yawrupa parlamentida ning elip barghan bir-qatar jiddi paaliyetliri netinjiside, 11-ayning 12-küni Yawrupa Ittipaqi deslepki qedemde Xitay Hokumitining Uyghurlargha berilgen olum jazasini eyiplep xitapname ilan qilghan idi.

Yawrupa Parlamentidiki herqaysi siyasi gruplar, ikki heptige yeqin jiddi talash-tartishlar, muzakirlerdin kiyin ular ortaq bir qarar lahiyesi heqide pikir birligige keldi. Yawrupa Parlamenti Konsirwatiplar gorohi, Sosiyal Demokiratlar gorohi, Leberal we Demokiratlar gorohi, Yeshillar Gorohi birlikte Uyghur we Tibetlikler heqidiki mexsus qarar lahiyesini Yawrupa parlamentining muzakirisige sundi.

2009-yili 11-ayning 26-küni, Yawrupa Parlamentining 730 din artuq parlament ezalisining qatnishishi bilen, Strassbougda chushtin kiyin saat 3 din 4 giche qarar lahiyesi heqide muzakire, pikir berish bulup ötti, muzakirdin kiyin saat 4 din 5 giche awaz berildi. Awaz berish netinjiside xxge qarshi x awaz bilen qarar qobul qilindi.

Yawrup parlamentining bu qarari Uyghur we Tibet xelqliri uchun tarixi ehmiyetke ige bir qarar bulup, Xitay hokumitining Sherqiy Turkistan we Tibete elip berwatqan basturush siyasitining, Tibet we Uyghurlar ustidiki zulumining xelqara jamaet teripidin ashkara etirap qilinishi bulup hisaplinidu.

Bu qarar, Yawrupa doletlirining Xitay hokumiti bilen bolghan siyasi, ixtisadi munasiwetlerde Xitay hokumitige Uyghur, Tibet mesilisi otturgha qoyushi, Xitay hokumitige besim ishlitishi jehete zor rol oynaydu.

DUQ Yawrupa Parlamentining bu qararini qizghin qarshi alidu we bu qarar uchun Yawrupa parlametigha rexmet eytidu.

DUQ bu qararni Uyghur xelqi uchun bir qurban heyit soghisi dep qubul qilidu we erkin heyit otkuzush imkaniyitidin merhum haldiki xelqimiz uchun zor bir teseli dep bilimiz.

Dunya Uyghur Qurultiyi

2009-yili 11-ayning 26-küni